Politics-Administrative Dichotomy

Ictimai idareetmenin en maraqli movzularindan biri olan “Siyaset-Idareetme dikotomiyasi” belke de eyni zamanda en ziddiyyetli movzulardan biridir. Dikotomiya yunan sozudur, menasi ise “bir butunun iki beraber ve kesishmeyen hisselere ayrilmasi”dir.

Bizim halda sohbet idareetme organlarinin siyasetde rolu ve payindan gedir. Qisaca desek, secilmemish memurlarin fealiyyetlerinde siyasi cehetden biteref-terefli olmasi probleminin adidir bashligimiz. Bir memur (bu soz ereb dilinden kecib ve emr edilen adam demekdir) oz vezifesini icra ederken siyasi irade numayish etdirme selahiyyetleri varmi? Eger varsa onlarin secilmish siyasetcilerden ferqi nedir? Yox eger siyasi eqidelerine ters hereket edeceklerse qerarlari hansi kriteriyalar esasinda vermelidirler? Tebii ki, deye bilerik ki, qerarlar cemiyyete xeyirli olan istiqametde verilmelidir. Bes bunun ozu ele siyaset deyilmi? Yeni iqtidar ve muxalifetler teorik olaraq cemiyyetin xeyri ucun calishir ve bunun ucun proqramlar ireli surur. Bes eger meqsedler eynidirse, neye gore programlar bu qeder ferqli olur? Demeli cemiyyete xeyirlilik kriteriyasi oz-ozluyunde meyar ola bilmez ve ozu de siyasileshmeye getirib cixaran bir amildir.

Bir misal ile fikirlerimize aydinliq getirek:

Deyek ki, “ADMINISTRASIYA” adli olkenin parlamenti aparilacaq yashillashdirma ishlerine 100 000 adm(yerli valyuta) pul ayirir. Secilmish vekiller siyasi qerar verirler ki, olkede yashillashdirma ishleri getmelidir ve buna 2009 ilinde bu qeder vesait ayrilmasi uygundur.

Bundan sonrasi vekillerin(siyasetcilerin) bilavasite nezaretinden cixir. Vesait kecir yene xeyali olan “Yashillashdirma Nazirliyi”nin serencamina. Prinsipce nazirlik ishcilerinden hec birinin, hetta nazirin ozunun de siyasi cehetden hakim partiyasini desteklemesi shert deyil. Olkede koalisiya ola biler, ve yaxud nazir bu posta sirf yuksek seviyyeli bilik ve bacarigina gore teyin edilmish ola biler. Butun bunlar bundan sonra tez-tez adini cekeceyimiz ADMINISTRASIYA olkesinde oldugu ucun teeccuble qarshilamayin. Teorik olaraq dediklerimin hamisi mumkundur.

Indi bu nazirliyin ishcileri – siravi bagbandan tutun, nazire qeder – her bir qerarlarinda oz selahiyyetleri cercivesinde azaddirlar. Yeni meselen nazir qerar vere biler ki, yashillashdirma paytaxtda deyil, eyaletde aparilsin. Agronomlar “yuxariya” rey vere biler ki, agac ekilmesin, ot ekilsin. Nazirliyin iqtisadcilari da hesablaya biler ki, zeytun agaci ekmek palid agaci ekmekden ucuz basha gelir.

Tebii ki, qerar verme mexanizmi her bir dovlet qurumunda olmalidir ve ziddiyyetler neticede oz hellini tapacaq. Problem bunda deyil. Problem butun bu yuxaridaki memurlarin qerar vererken neyi esas tutmalaridir. Meselen, deyek ki, eyalet ehalisi hakim partiyani, paytaxt ehalisi ise muxalifeti destekleyir. Bu halda yashillashdirmaya ayrilan budcenin esasen harada istifade edileceyinin siyasi neticeleri olacaqdir.

Eyni zamanda ola biler ki, olkede meshelerin qanunsuz kesilmesi problemi movcuddur ve agronomlarin ot-agac tereddudu yene siyasi xarakterli ola biler.

Elece de, iqtisadcilarin sirf reqemlere esaslanan analizlerinde hansi nov agacin daha gorkemli olmasi, daha tez boyuyub-basha catmasi ve s. kimi yan amiller nezere alinirmi?

Bu verdiyimiz cox sade misal en qeyri-siyasi movzulardan biri olan ekologiyaya aid idi. Bes her gun icra edilen yuzlerle qerarda memurlarin dashidigi siyasi eqidesine gore hereket etmesi ne derecede dogrudur? Etmemesi ne derecede mumkundur?