Yeni Urbanizm

Yeni Urbanizmə görə şəhərləşmə elə planlanmalıdır ki, yaşayış əraziləri insanların normal yaşayışı üçün lazım olan bütün sosial xidmətlərini ehtiva etsin. Bundan əlavə olaraq bu xidmətlərin çoxu insanlarin piyada gedə biləcəyi məsafədə olmalıdır ki, avtomobil tıxacları yaranmasın.

Azərbaycandakı şəhərlərin sovet dövrünə aid hissələri adətən bu cür xidmətlərlə təmin olunmuşdu. Lakin, müstəqillik və özəlləşmə dövründə xidmətlərin daha cox şəhər mərkəzinə köçməsi prosesi baş verdi. Köçün məncə esas səbəbi şəhərlərin ucqarlarındakı iş yerlərinin bağlanması və bu ucqarların bir növ “yataqxana” xarakterli yaşayış sahələrinə çevrilməsi oldu.

Hazırda sosial xidmətlər problemi əsasən iki halda özünü göstərir.

1. Sovet dövründə salınmış, lakin sonradan zəifləmiş mikrorayon və kvartallar.

2. Yeni meskunlaşan plansız ərazilər.

P.S. Daha çox özəlləşməyə məruz qalmış ticarət obyektləri və tibb mərkəzləri bu sahədə istisna sayıla bilər. Lakin, kifayət qədər geniş yayılmış bu müəssisələr keyfiyyət cəhətdən mərkəzdəkilərdən geri olduğu üçün nəticə etibarı ilə çətinliklər davam edir.

Bürokratiya yoxsa bürokratik əngəllər ?!

Müqayisə: Dövlət – Biznes İdarəetməsi (Public Administration vs. Business Administration) (1)

Azərbaycan və digər keçmiş Sovet məkanı ölkələrinə baxdıqda Qərbdəki “dövlət idarəetməsi” anlayışından hələ çox uzaq olduğumuzu görərik. Kommunist rejimi çərçivəsində dövlət o qədər siyasiləşdirilmiş və əlçatmaz anlayış idi ki, bir nəfərin dövlət qulluğuna girib girməməsi onun partiya ilə bağlılığı, partiyaya sadiqliyi və yenə partiya daxilindəki aktivliyi ile bilavasitə bağlı idi.

Müstəqillikdən sonra dövlət qulluğu qaydalarında müəyyan dəyişikliklər olsa da, bu biznes idarəetməsindəki inkişafla müqayisədə çox zəif hiss edilir. Mövzunu çox mürəkkəbləşdirmədən praktiki misallara baxaq. Məsələn, qərbdə dövlət idarəçiliyi həddən artıq geniş məvhumdur. Buraya siyasi qərarlar xaricində dövlətin əli çatan bütün qurumları daxil edilir desək yanlış olmaz. 2006-cü ildə American Society for Public Administration(ASPA) – Dövlət İdarəçiliyi uzrə Amerika Cəmiyyətinin illik konfransında iştirak etmək şərəfi qismət olduqda panellərdəki mövzulara ilk baxışımda çox təəccübləndim. Təhsil, tibb, təhlükəsizlik, anti-terror mudafiə məsələləri, fövqəladə hallar, krizis idarəetməsi, şəhər planlaması, beynəlxalq təşkilatlarla işlər və s. məsələlər ilk ağlıma gələnlərdir. FBI-ın şöbə müdürü gəlib brifing verdi və iştirakçılar onu sual yağışına tutdular. Yeni Orleanda olan Katrina fırtınası mövzusunda bir çox çıxışdan birində New Orleans University prezidenti(rektoru) o şəraitdə tələbələri necə idarə etdiklərindən, qısa müddət ərzində universitet kampusunu qərargah kimi istifadə edib yaralıları və evsizləri oraya toplamalarından, habelə fırtınadan dərhal sonra universitet tələbələrini təhsilsiz qoymamaq üçün güzəştli əsaslarla digər ştatlardakı universitetlərə göndərdiklərindən danışdı.

Bu misalları çox sadalamaq olar, lakin orada anladım ki, dövlət təkcə Palament, Prezident Aparatı və Nazirlər kabineti deyilmiş. Bilirəm deyənlər olacaq ki, yeni şey kəşf eləməmisən ki, maaşını büdcədən alan hər kəs dövlət işçisidir. Razıyam. Sadəcə biz dövlətdən almağa alışmışıq. Vermək şüuru isə hələ yoxdur. Yəni, təhsil sahəsində işləyənlərimiz hiss etmir ki, əslində onlar dövlət işçisidir. Bir müəllim deyir ki, mən əməyimi dövlətə satıram, o da maaşımı verir. Lakin, özəl şirkətdə işləyən dostlarımıza baxıram, hər yerdə öz şirkətlərini təbliğ edir. Bir növ həmin şirkəti “özününkü” sayır.

Dövlət ən böyük işverəndir(employer mənasında). Necə ki, özəl şirkət işçiləri əmək-maaş mübadiləsindən əlavə olaraq şirkətin çiçəklənməsi üçün çalışır, bəzən bunun fərqində olaraq və ya olmadan şirkətinin PR-ni edir, bəzən əlavə zaman ayıraraq vəzifəsi olmayan bir iki xırda işi görür, ən azından beynində və dilində “bax bu işi belə eləsak şirkət daha da inkişaf edər” fikri dolaşırsa, dövlət işçilərimiz də dövlət mexanizminin daha yaxşı işləməsi üçün həm beyin fırtınası etməli, həm bunun üçün əməli enerji sərf etməli, həm də yeri gələndə mexanizmin zəif yerlərini düzəltməyə cəhd etməlidir.

Bunun da yeganə yolu dövləti “özününkü” hiss etməkdir. Bir vətəndaş kimi özününkü hiss etmək deyil, bunu hamımız etməliyik. Dövlət qulluqçuları sistemin bir parçası olaraq, səlahiyyətləri daxilində, sistemə təkan verməklə və sistemə nəzarət etməklə bu böyük “firmanı” inkişaf etdirməlidirlər.

Dövlət siyasətçilərin deyil, dövlət hamımızımdir.

Kütləvi İnformasiya Vasitələri və Dövlət İdarəçiliyi

Şəhərləşmə (Urban Sprawl), Problemlər, Həll Yolları

A reconstruction of the growth of Baltimore, Maryland, over the last 200 years. The U.S. Geological Survey used historical records as well as Landsat satellite data to create this sequence. Courtesy USGS.

Bakı şəhərinin son 20 ildə genişləməsinin bir çox siyasi, iqtisadi və sosial səbəbləri var. Şəhərin belə qısa vaxtda genişlənməsi ortaya infrastruktur problemləri çıxarır. Birinci dərəcəli problemlər aşağıdaki kateqoriyalarda toplana bilər:

1. Sosial xidmətlərin olmaması: yanğınsöndürmə, məktəblər, polis və s.

2. İqtisadi çətinliklər: işsizlik, kiçik-orta sahibkarlıq üçün şəraitsizlik

3. Kommunal xidmətlərin eksikliyi: kanalizasiya, işıq, qaz, su

4. Kommunikasiya zəifliyi: telefon, internet

5. Neqliyyat problemi: ictimai nəqliyyatın zəifliyi, yollarin olmaması, təmir edilən yolların tez zamanda sıradan çıxması, tıxaclar və s.

Lakin problemlər bunlarlə bitmir. Yuxarıdakıların hər birinin doğurduğu ikinci dərərcəli problemlər daha təhlükəli və uzunmüddətli olur. Məsələn, məktəbsizlik və iqtisadi problemlər burada böyüyən gənc nəsil üçün çoxyönlü fəsadlara səbəb olur (azyaşlı əməyi, savadsızlıq, kriminogen vəziyyət, prostitusiya və s.). Polis nəzarətinin azlığı da bu istiqamətdə öz mənfi “töhfə”sini əsirgəmir.

Eləcə də, kommunal xidmətlərin yoxluğu və nəqliyyat problemlərinin uzunmüddətli ekoloji nəticələri labüddür. Bu vəziyyət iqtisadi inkişafa da zərbə vurur, genişlənən ərazilər sadəcə “yataqxana” rolu oynayir və buradakı əhalinin şəhər mərkəzindən asılılığı davam edir.Bir növ nəzarətsiz qalan bu yeni “şəhərləşmiş” ərazilərdə enerji daşıyıcılarının qaçaqçılığı(qaz, elektrik enerjisi və b.) dövlət büdcəsinə külli miqdarda ziyan vurur.

Bəs çıxış yolu nədir? Bu qədər problemin həlli üçün bir yol deyil, bütün yollara müraciət etmək lazımdır. Bələdiyyə islahatı ilk addım ola bilər. Şəhər genişləməsinin qarşısını almaq qeyri-mümkündür, amma buna nəzarət etmək utopiya deyil. Şəhər planlamasından məsuliyyət daşıyan organlar hər bir bələdiyyənin ən işlək qurumu olmalıdır. Bununla yanaşı bələdiyyələr öz ixtiyarlarında olan ərazidə iqtisadi inkişafdan bilavasitə məsuliyyət daşımalı, bunun üçün muvafiq şöbələr aktiv çalışmalıdır.

Bütün bunların həyata keçirilməsi üçün dövlət də maddi və hüquqi dəstəyini əsirgəməməlidir. Lakin bunu tələb etmək, habelə verilən dəstək və səlahiyyətlərin şəffaf şəkildə istifadə edilməsini təmin etmək məhz bələdiyyələrin vəzifəsidir.

Bütün bunların həyata keçirilə bilməsi Azərbaycanda bələdiyyə fəlsəfəsinin anlaşılmasından asılıdır. Bu isə bu istiqamətdə keçiriləcək intensiv təlimlərlə mümkün ola bilər.

Şəhər meriyası

Şəhərlərimizdə baş veran pozitiv və neqativ hallarda meriyalarin, bələdiyyələrin rolu nədir? Bu qurumların əhali ilə münasibətləri hansı səviyyədədir? Şəhərlərimizin iqtisadi inkişafında bələdiyyələrin rolu nədir? İlk baxışdan elə təsəvvür oyanır ki, bizim bələdiyyələr sadəcə torpaq satışı ilə məşğul olur.

Aşağıdakı video çox gözəl bir filmdən fraqmentdir. İnanıram ki, maraqli olar.

e-government Azərbaycanda

Kiçik bir araşdırmadan sonra məlumum oldu ki, Azərbaycanda bələdiyyələrdən bəziləri e-dövlət (e-government) sisteminə ilk addımlarını atmış sayıla bilər. Doğrudur əsl elektron idarəetmənən müqayisədə bu addım hələ körpə iməkləməsinə bənzəyir, amma olan hər kiçik müsbət irəliləyişi də demək boynumuzun borcudur.

Bəzi bələdiyyələrimiz özləri üçun internet səhifəsi sifariş ediblər. Səhifələrin adları və domainləri bəzən o qədər qeyri-adi olur ki, onlara “rəsmi” adı verilməsini anlamaq olmur. Saytlardan bir neçəsi ümumiyyətlə işləmir. İşləyənlərin isə bəziləri sadəcə ana səhifədən ibarətdir.

Bəs e-government nədir? Yəni Azərbaycan bələdiyyələri bu yöndə hansı addımları atmalıdır?

Dünya bankının izahı:

“E-Government” refers to the use by government agencies of information technologies (such as Wide Area Networks, the Internet, and mobile computing) that have the ability to transform relations with citizens, businesses, and other arms of government. These technologies can serve a variety of different ends: better delivery of government services to citizens, improved interactions with business and industry, citizen empowerment through access to information, or more efficient government management. The resulting benefits can be less corruption, increased transparency, greater convenience, revenue growth, and/or cost reductions.

Traditionally, the interaction between a citizen or business and a government agency took place in a government office. With emerging information and communication technologies it is possible to locate service centers closer to the clients. Such centers may consist of an unattended kiosk in the government agency, a service kiosk located close to the client, or the use of a personal computer in the home or office.

Belə görünür ki, hələ gedəcəyimiz cox yol var..

Azərbaycan bələdiyyələrinin rəsmi saytları:

1. Mərdəkan bələdiyyəsinin rəsmi saytı – www.merdekan-belediyyesi.org

2. Nizami bələdiyyəsinin rəsmi saytı – www.nizamibelediyyesi.in-baku.com

3. Gəncə şəhər Kəpəz bələdiyyəsinin rəsmi saytı – www.kepezbelediyyesi.iatp.az

4.. Gəncə şəhər Nizami bələdiyyəsinin rəsmi saytı – www.ganjanm.org

5. Nərimanov bələdiyyəsinin rəsmi – www.narimanovbelediyyesi.az

6. Səbail bələdiyyəsinin rəsmi saytı www.belediyye.com

7. Bələdiyyə Portalı www.belediyye.org

8. Astara bələdiyyəsinin rəsmi saytı www.astaramunicipal.org/

9. Bərdə bələdiyyəsinin rəsmi saytı www.berde.belediyye.az/

10. Lənkəran bələdiyyəsinin rəsmi saytı www.lenkeran.belediyye.az/

11. Nəsimi bələdiyyəsinin rəsmi saytı www.nesimi.belediyye.az/

12. M.Ə.Rəsulzadə bələdiyyəsinin rəsmi saytı www.resulzade.belediyye.az/

13. Əli Bayramlı bələdiyyəsinin rəsmi saytı www.alibayramli.belediyye.az/

14. Bərdə rayonu Qazıqurdalı bələdiyyəsinin rəsmi saytı www.qaziqurdali.belediyye.az/

15. Şəki bələdiyyəsinin rəsmi saytı http://sheki-municipality.narod.ru/

Bəzi idarəetmə ixtisasları. Əlavələriz varmı?

EXAMPLES OF JOB TITLES IN PUBLIC ADMINISTRATION

Affirmative Action Officer	International Relief Agency
Airport Manager	Labor Management Relations
Bureau Director	Lawyer
Budget Analyst	Legislative Aide
Chamber of Commerce	Lobbyist
City Manager	Mayor
City Housing Manager	Methods Analyst
City Project Coordinator	Military Officer
College Administrator	Non-Governmental Organization (NGO)
Comptroller	Nonprofit Agency Director
Contract Compliance Officer	Ombudsman
Community Relations	Personnel Director
Community Development	Policy Analyst
County Manager	Public Auditor
Employee Development	Public Health Administrator
Environmental Planner	Research Associate
Federal Regulation Liaison	Senior Legislative Analyst
Fiscal Analyst	Staff Services Analyst
Governmental Affairs Officer	State Representative
Grants Specialist	State Senator
Hospital Administrator	Statisical Analyst
Human Resource Manager	Transportation Commissioner
Indian Health Service	Urban Planner

Şəhərləri anlamaq

Şəhərləri cansız dəmir-beton qalaqları kimi anlayanda ortaya indiki Bakı kimi şəhərlər cıxır. Şəhər planlayanların qarşısında duran en esas vəzifələrdən bəziləri erazinin səmərəli istifadəsi, tikililərin və yolların insan həyatına maneçilik törədməməsi, ekoloji balansın mümkün mərtəbə mühafizəsi, nəqliyyatın həyat tempinə ayaq uydura bilməsi ve sairədir.

Bütün bunların əldə edilməsi şəhərləşmə fəlsəfəsinin necə qavranmasından asılıdır.

Government and Public Administration